افزایش فشار بر کشاورزی ایران؛ از کمبود کود تا تردید درباره آمارهای رسمی تولید
همزمان با تشدید بحرانهای اقتصادی و محدودیتهای ناشی از محاصره دریایی بنادر جنوبی ایران، وضعیت بخش کشاورزی کشور بیش از گذشته زیر ذرهبین کارشناسان و رسانهها قرار گرفته است.
در حالی که مقامهای دولتی از تأمین بخش عمده نیازهای کشاورزی در داخل کشور سخن میگویند، برخی تحلیلگران معتقدند کاهش تولید، افزایش وابستگی به واردات و جهش قیمت نهادهها، آینده این بخش را با چالشهای جدی روبهرو کرده است.
غلامرضا نوری قزلجه، وزیر جهاد کشاورزی، اعلام کرده که حدود ۸۵ درصد نیاز کشاورزی ایران در داخل تولید میشود و کشور در زمینه تأمین کود شیمیایی با مشکلی مواجه نیست. او همچنین گفته که توزیع کود نسبت به سالهای گذشته حدود ۸ درصد افزایش یافته است.
با این حال، گزارشهای منتشرشده در رسانههای داخلی تصویری متفاوت ارائه میدهند. خبرگزاری ایلنا به نقل از یک کارشناس کشاورزی نوشته است برخی مدیران محلی با «آمارسازی» تلاش میکنند افت تولید و مشکلات موجود را پنهان کنند. این گزارش به اختلاف میان آمار رسمی و وضعیت واقعی سطح زیر کشت برنج در استان گیلان اشاره کرده است.
دالغا خاتیناوغلو، کارشناس اقتصادی، معتقد است روند تولید محصولات اساسی کشاورزی در ایران طی سالهای اخیر نزولی بوده است. به گفته او، تولید گندم ایران که در سال ۲۰۲۴ حدود ۱۷ میلیون تن برآورد میشد، در سال گذشته به ۱۲.۵ میلیون تن کاهش یافته و احتمال میرود امسال به حدود ۱۲ میلیون تن برسد.
او همچنین کاهش تولید برنج را نشانهای دیگر از بحران موجود میداند و میگوید میزان تولید این محصول از حدود ۴ میلیون و ۲۰۰ هزار تن در سال ۲۰۲۴ به حدود ۳ میلیون و ۹۰۰ هزار تن در سال ۲۰۲۵ رسیده است. بر اساس این ارزیابیها، مجموع تولید غلات ایران نیز از ۲۶ میلیون تن به حدود ۲۰ میلیون تن کاهش یافته است.
کارشناسان میگویند کاهش تولید داخلی باعث افزایش وابستگی ایران به واردات غلات شده است. برآوردها نشان میدهد ایران سالانه حدود ۱۷ میلیون تن ذرت، جو، گندم و برنج وارد میکند؛ وارداتی که در شرایط محدودیتهای ارزی و اختلال در مسیرهای حملونقل با دشواری بیشتری همراه شده است.
همزمان افزایش شدید قیمت کودهای شیمیایی نیز نگرانیها را افزایش داده است. وبسایت رویداد۲۴ گزارش داده برخی کودهایی که سال گذشته کمتر از ۸۰۰ هزار تومان قیمت داشتند، اکنون با بهایی بیش از ۷ میلیون تومان عرضه میشوند. به نوشته این رسانه، قیمت برخی انواع کود تا بیش از ۸ برابر افزایش یافته است.
فعالان حوزه کشاورزی علت این جهش قیمتی را حذف یارانهها، افزایش هزینه حملونقل و اختلال در واردات مواد اولیه میدانند. حسن نعمتطلب، دبیر انجمن صنفی تولیدکنندگان کود شیمیایی، گفته است که واردات کود از چین پس از محدودیتهای دریایی با مسیرهای طولانیتر و پرهزینهتری انجام میشود.
کارشناسان هشدار میدهند ادامه این روند میتواند نهتنها تولید محصولات کشاورزی، بلکه بخش دامداری و شیلات را نیز تحت تأثیر قرار دهد و امنیت غذایی کشور را با تهدیدهای گستردهتری روبهرو کند.
