اینترنت ناپایدار و اتصال نامطمئن ایرانیها؛ چرا مشخص نیست اینترنت وصل است یا قطع؟
اینترنت بینالملل ایران همچنان در وضعیتی نامشخص و ناپایدار قرار دارد؛ وضعیتی که کاربران آن را «خاکستری» توصیف میکنند.
نه میتوان گفت اینترنت بهطور کامل قطع است و نه میتوان از اتصال عمومی و پایدار سخن گفت. در حالی که برخی کاربران و رسانهها در مقاطعی به سرویسهای بینالمللی دسترسی دارند، گروهی دیگر حتی به ایمیلهای خود نیز وصل نمیشوند و امکان ادامه فعالیت حرفهایشان را از دست دادهاند. همین وضعیت، گمانهزنیها درباره فیلترینگ انتخابی و اعمال دسترسیهای متفاوت برای گروههای مختلف را تقویت کرده است.
نشانههای بازگشت اینترنت بینالملل از دوم بهمنماه و حدود دو هفته پس از قطعی گسترده آن مشاهده شد. با این حال، این بازگشت هرگز شکل کامل و سراسری به خود نگرفت. هنوز چند روز از انتشار خبر فارس در شامگاه جمعه درباره آغاز رفع محدودیت اینترنت در برخی استانها نگذشته بود که در یکشنبه پنجم بهمن همان خبر تکذیب شد. وزارت ارتباطات اعلام کرد هیچ ابلاغی از سوی شورایعالی امنیت ملی درباره کاهش محدودیتها به این وزارتخانه ارسال نشده است. این تناقض در اطلاعرسانی، تنها بخشی از ابهام موجود است؛ چرا که در یک شهر واحد ممکن است فردی به اینترنت جهانی متصل باشد و فرد دیگر حتی به پیامرسانهای داخلی هم دسترسی نداشته باشد.
برخی کاربران بدون فیلترشکن به اینستاگرام وصل میشوند و برخی دیگر قادر به باز کردن سادهترین سرویسها نیستند. همین تجربههای متفاوت باعث شده پرسش اصلی افکار عمومی این باشد که آیا اینترنت بینالملل وصل شده یا همچنان در وضعیت تعلیق قرار دارد. به گفته کارشناسان شبکه، وضعیت فعلی شباهتی به مدل «خط سفید» یا سازوکارهای کلاسیک white list و black list ندارد؛ چرا که اختلالها بهصورت هدفمند روی کاربر یا مسیر مشخص اعمال نشده و حتی دسترسی برخی نهادها و کاربران دارای مجوز نیز دچار قطع شده است.
مهندسان شبکه علت این وضعیت را ترکیبی از عوامل فنی میدانند؛ از جمله تغییرات مکرر در مسیرهای بینالمللی، اعمال و حذف موقت قوانین مسیریابی، فشار ترافیکی روی لینکهای فعال و خطاهای فنی ناشی از بازآرایی شبکه. نتیجه این شرایط، قطع و وصلهای پیدرپی، افزایش تأخیر و افت کیفیت ارتباط است که کاربران آن را بهصورت اتصال شانسی تجربه میکنند. در همین حال، برخی متخصصان معتقدند این ناپایداری میتواند نشانهای از تغییرات ساختاری گستردهتر در معماری اینترنت کشور باشد.
این اختلالها تنها در داخل کشور احساس نشده و بهصورت بینالمللی نیز ثبت شده است. نتبلاکس از ثبت صدها ساعت اختلال در شبکه اینترنت ایران خبر داده و در گزارش پنجم بهمن به عدد ۴۰۰ ساعت اشاره کرده است. یکی از نمودهای ملموس این وضعیت، مشکل دسترسی به جیمیل و سرویسهای ایمیل بینالمللی است؛ سرویسهایی که برای پژوهشگران، دانشجویان، مهندسان و بهویژه تجار حیاتی محسوب میشوند. اگرچه اعلام شده از ۲۹ دی دسترسی محدودی برای فعالان اقتصادی برقرار شده، اما اتاق بازرگانی اعلام کرده این دسترسی کافی نیست. به گفته رئیس اتاق بازرگانی ایران و چین، دارندگان کارت بازرگانی تنها روزانه حدود ۲۰ دقیقه و آن هم با نظارت میتوانند از اینترنت استفاده کنند؛ زمانی که پاسخگوی نیازهای واقعی نیست.
در نهایت، تجربه کاربران اپراتورها از جمله ایرانسل نیز نشان میدهد بخشی از اختلالها ماهیت فنی دارد. مهندسان شبکه تأکید میکنند قطع و وصل اینترنت یک فرآیند مرحلهای و پیچیده است و نمیتوان آن را ناگهانی اجرا کرد. بر اساس پیگیریها، بخشی از اختلالهای اولیه به مرور کاهش یافته و انتظار میرود شرایط شبکه در ادامه با ثبات بیشتری همراه شود.
