شناسایی مارمولکی با چشمان بزرگ و انگشتان برگمانند در ایران
پژوهشگران از کشف گونهای جدید از مارمولکهای جنس Asaccus در ایران خبر دادهاند؛ گونهای کوچک با چشمان درشت، بدنی باریک و خارهای سفید که بررسیهای ژنتیکی نشان میدهد میلیونها سال بهطور مستقل تکامل یافته است.
این مارمولک که نام علمی آن Asaccus authenticus ثبت شده، بیستمین گونه شناختهشده از این جنس در ایران، عربستان و امارات به شمار میرود. به گفته پژوهشگران، آنچه این کشف را متمایز میکند تنها ظاهر خاص این جانور نیست، بلکه فاصله ژنتیکی قابل توجه آن با دیگر گونههای مشابه است؛ فاصلهای که نشاندهنده جدایی طولانیمدت تکاملی آن از سایر خویشاوندانش است.
این گونه نخستین بار در سال ۲۰۱۸ طی یک بررسی شبانه روی دیوارههای یک تنگه مشاهده شد. بعدها نمونههایی از آن در خاک زیر درختان و بوتههای آکاسیا نیز دیده شد. پس از مطالعات میدانی، نمونهبرداری و انجام آزمایشهای ژنتیکی، هویت این مارمولک بهعنوان گونهای جدید تأیید شد.
از نظر ظاهری، این مارمولک دارای چشمان بزرگ، بدنی باریک و پوشیده از خارهای سفید و اندامهایی کشیده با چنگالهای تیز است. طول بدن آن با وجود ظاهر متفاوت، تنها حدود ۴.۵ اینچ، معادل تقریبی ۱۱ سانتیمتر است. همین ویژگیهای ظاهری در کنار بررسیهای مولکولی، نخستین نشانههای تمایز آن از دیگر گونهها را آشکار کرد.
اختلاف ژنتیکی در چنین مطالعاتی به میزان تفاوت در توالی DNA میان گونهها اشاره دارد. هرچه این اختلاف بیشتر باشد، نشاندهنده آن است که گونهها مدت طولانیتری از یکدیگر جدا بوده و مسیر تکاملی مستقلی را طی کردهاند. درباره Asaccus authenticus نیز نتایج تحلیلها حاکی از آن است که این گونه میلیونها سال بهصورت جداگانه تکامل یافته و ویژگیهای ژنتیکی و فیزیولوژیک خاص خود را شکل داده است.
پیش از این، ۱۹ گونه از مارمولکهای جنس Asaccus در ایران، عربستان و امارات شناسایی شده بودند. گونه تازه کشفشده، دورترین گستره پراکنش شرقی این جنس در ایران را نشان میدهد. به باور پژوهشگران، انزوای جغرافیایی این منطقه میتواند یکی از دلایل ناشناخته ماندن این گونه در سالهای گذشته باشد.
دانشمندان معتقدند این کشف میتواند تنها بخشی از تنوع زیستی واقعی منطقه را نمایان کند و احتمال وجود گونههای ناشناخته دیگر نیز مطرح است. بررسیهای بیشتر درباره پراکنش و تنوع ژنتیکی مارمولکهای Asaccus میتواند به درک بهتر روند تکامل و حفاظت از اکوسیستمهای بومی این مناطق کمک کند.
