یافته تازه پژوهشگران؛ فلزکاران ساسانی ۱۴۰۰ سال قبل در حال آزمایش آلیاژ برنج بودند
مطالعات علمی جدید نشان میدهد که فناوری فلزکاری در دوران امپراتوری ساسانی بسیار پیشرفتهتر از برآوردهای پیشین بوده و فلزکاران این دوره حدود ۱۴۰۰ سال پیش بهطور فعال در حال آزمایش و توسعه آلیاژ برنج بودهاند.
این یافتهها که بر پایه بررسی آثار باستانی کشفشده در مناطق مرو و نینوا به دست آمده، تصویر تازهای از توانمندیهای فنی این تمدن ارائه میدهد.
پژوهشگران با استفاده از روشهای مدرن مانند تحلیل فلورسانس اشعه ایکس، میکروسکوپ الکترونی روبشی و تصویربرداری رادیوگرافی دیجیتال، موفق شدند شواهدی از بهکارگیری آلیاژ برنج را در اشیای مختلف شناسایی کنند. این آلیاژ که از ترکیب مس و روی به دست میآید، پیشتر بیشتر در متون مربوط به روم و بیزانس و همچنین دورههای متأخر اسلامی شناخته شده بود، اما نقش آن در قلمرو ساسانی تا حد زیادی ناشناخته باقی مانده بود.
بررسیها در دو نقطه مهم مرزی این امپراتوری، یعنی مرو در شمال شرق و نینوا در غرب، نشان داد که استفاده از برنج محدود و اتفاقی نبوده، بلکه بهعنوان بخشی از یک الگوی گسترده در مناطق مختلف رواج داشته است. در مرو، حدود یکچهارم از مجموعهای از اشیای کوچک متعلق به این دوره، نشانههایی از این آلیاژ را در خود داشتند. این اشیا شامل سنجاقها، قطعات زینتی، دستبندها و مهرههایی بودند که برخی از آنها با سنگهای قیمتی مانند لاجورد تزئین شده بودند.
در نینوا نیز یافتههای قابلتوجهی به دست آمده است، از جمله سه کلاهخود ساسانی که اکنون در موزه بریتانیا نگهداری میشوند. بررسی این کلاهخودها نشان داد که از برنج در ساخت اجزایی مانند تسمهها، پرچها و حتی پوشش برخی قطعات آهنی استفاده شده است. این ترکیب هوشمندانه، علاوه بر افزایش کارایی دفاعی، ظاهری درخشان و متمایز به تجهیزات نظامی میبخشیده است.
تحلیلها همچنین نشان میدهد که فلزکاران ساسانی ابتدا به دلیل رنگ طلایی برنج به آن توجه داشتند، اما بهتدریج به ویژگیهای فنی آن مانند چکشخواری بالا نیز پی بردند. این ویژگی باعث شد تا برنج در ساخت قطعات ورقی و ظریف کاربرد گستردهتری پیدا کند و از یک ماده تزئینی به یک عنصر کاربردی تبدیل شود.
این کشف میتواند حلقه گمشدهای در تاریخ تحول متالورژی باشد، چرا که در اوایل دوره اسلامی، برنج به یکی از مهمترین آلیاژهای مورد استفاده در غرب آسیا تبدیل شد. اکنون به نظر میرسد که ریشه این تحول به آزمایشها و نوآوریهای دوره ساسانی بازمیگردد؛ دورهای که نقش آن در پیشرفت فناوری بیش از پیش مورد توجه قرار گرفته است.
