راز ناتوانی نوزاد انسان در بدو تولد چیست؟
نوزاد انسان در مقایسه با بسیاری از پستانداران، به شکلی چشمگیر ناتوان متولد میشود. اما علت این ناتوانی چیست؟
پژوهشگران این مسئله را حاصل یک سازوکار پیچیده تکاملی میان رشد مغز، راه رفتن روی دو پا و محدودیتهای انرژی بدن مادر میدانند.
در حالی که یک کره اسب تنها چند ساعت پس از تولد قادر به ایستادن است و نوزاد شامپانزه بلافاصله به بدن مادر میچسبد، نوزاد انسان تا ماهها توانایی تنظیم دمای بدن یا حرکت مستقل را ندارد.
اسکات تراورز، پژوهشگر حوزه تنوع زیستی، در بررسی این موضوع به نظریههایی اشاره میکند که دلایل تکاملی این وضعیت را توضیح میدهند. یکی از فرضیههای مطرحشده از اواسط قرن بیستم با عنوان «تنگنای زایمان» شناخته میشود. بر اساس این دیدگاه، انسانها با یک سازش تکاملی خاص روبهرو بودهاند. از یک سو، دوقسمتی شدن و راه رفتن روی دو پا باعث باریکتر و پیچیدهتر شدن لگن برای کارآمدی بیشتر در حرکت شد. از سوی دیگر، رشد قابل توجه مغز در گونه «هومو» موجب افزایش اندازه سر جنین شد.
مطالعهای در سال ۱۹۹۵ در مجله Evolutionary Anthropology نشان داد که این دو عامل، عبور سر بزرگتر جنین از مجرای زایمانی محدود را دشوار میکند. در بدو تولد، مغز نوزاد انسان حدود ۲۵ تا ۳۰ درصد حجم مغز بزرگسالی را دارد، در حالی که این نسبت در شامپانزهها به ۴۰ درصد میرسد. اگر بارداری انسان طولانیتر میشد تا نوزاد به سطح بلوغ عصبی مشابه شامپانزه برسد، اندازه سر به حدی میرسید که عبور از لگن مادر ممکن نبود.
در سالهای اخیر، فرضیه دیگری با عنوان انرژیزایی دوران بارداری و رشد یا EGG مطرح شده است. پژوهشی در سال ۲۰۱۲ در مجله PNAS نشان میدهد که محدودیت اصلی طول بارداری ممکن است نه صرفاً شکل لگن، بلکه هزینه متابولیک بارداری برای مادر باشد. در پایان بارداری، مصرف انرژی مادر به حدود دو برابر نرخ متابولیک پایه میرسد و زایمان زمانی رخ میدهد که نیاز انرژی جنین از توان تأمین ایمن آن فراتر رود.
در زیستشناسی تکاملی، گونهها به دو گروه «دیررس» و «زودرس» تقسیم میشوند و انسان در میان این دو، اما متمایل به گروه دیررس قرار میگیرد. این وضعیت مزایایی مانند انعطافپذیری عصبی بیشتر و شکلگیری شبکههای مغزی در محیط اجتماعی را فراهم میکند. همچنین پژوهشهای کتاب Mothers and Others نشان میدهد مراقبت جمعی توسط پدران و سایر اعضای گروه نقش مهمی در تکامل انسان داشته است.
برخی تحلیلهای تازهتر، از جمله مطالعه سال ۲۰۱۵ در PLOS One، نیز نشان میدهد که محدودیت لگن به اندازهای که پیشتر تصور میشد تعیینکننده نیست و تکامل همزمان چندین عامل را در نظر گرفته است.
