کشف راز طول عمر در نهنگ غولپیکر؛ آیا انسان میتواند ۲۰۰ سال زندگی کند؟
گروهی از دانشمندان سازوکاری زیستی را شناسایی کردهاند که ممکن است در آینده درک بشر از روند پیری را تغییر دهد.
این پژوهشها نشان میدهد یک پروتئین خاص در محافظت از ماده ژنتیکی در یکی از طولانیعمرترین موجودات زمین نقش مهمی دارد و در صورت شبیهسازی این سازوکار، شاید انسانها بتوانند در آینده عمر بسیار طولانیتری داشته باشند.
این کشف در جریان بررسی نهنگ «بوهد» به دست آمده است؛ نهنگی بزرگ که در آبهای یخی اقیانوس منجمد شمالی زندگی میکند و به عنوان طولانیعمرترین پستاندار شناخته میشود. وزن این نهنگ میتواند به بیش از ۱۰۰ تن برسد و طول آن حدود ۱۸ متر است. بر اساس برخی برآوردهای علمی، شماری از این نهنگها ممکن است بیش از ۲ قرن عمر کنند.
این جانور سالهاست توجه دانشمندان را جلب کرده است. یکی از دلایل این توجه کشف یک سرنیزه شکار نهنگ در بدن یکی از نهنگهای زنده بود. بررسیها نشان داد این سرنیزه در حدود سال ۱۸۹۰ ساخته شده است، موضوعی که نشان میداد نهنگ مورد نظر بیش از یک قرن با آن در بدن خود زنده مانده است.
تحلیلهای انجامشده روی پروتئینهای عدسی چشم این نهنگها نیز نشان داده برخی از آنها میتوانند تا حدود ۲۱۱ سال عمر کنند. نتایج این مطالعات در پایگاه داده پژوهشهای پزشکی PubMed منتشر شده است.
عمر بسیار طولانی این نهنگها از مدتها پیش معمایی برای دانشمندان بوده است. بر اساس نظریههای زیستی، موجودات بزرگ که تعداد بسیار زیادی سلول دارند باید بیشتر در معرض سرطان قرار بگیرند، زیرا احتمال تجمع جهشهای ژنتیکی در آنها بیشتر است. با این حال، نهنگها برخلاف انتظار نرخ بالایی از سرطان ندارند. این تناقض در علم با نام «پارادوکس پتو» شناخته میشود.
برای بررسی این پدیده، تیمی از پژوهشگران دانشگاه روچستر به سرپرستی ورا گوربونووا و آندری سلوآنوف فعالیت ژنتیکی این نهنگها را مطالعه کردند. این دو دانشمند در زمینه پژوهشهای مرتبط با پیری و مقاومت در برابر سرطان فعالیت دارند.
نتایج بررسیها نشان داد پروتئینی به نام CIRBP در بدن نهنگ بوهد فعالیتی بسیار بیشتر از حد معمول دارد. این نام مخفف «پروتئین متصلشونده به RNA که در اثر سرما فعال میشود» است.
در بیشتر پستانداران از جمله انسان، این پروتئین زمانی تولید میشود که سلولها تحت فشارهای محیطی قرار بگیرند. وظیفه آن تثبیت مولکولهای RNA و کمک به سیستمهای ترمیم آسیبهای DNA است.
در نهنگ بوهد، سطح این پروتئین به شکل غیرمعمولی بالا است. پژوهشگران معتقدند همین ویژگی ممکن است نقش مهمی در محافظت از ماده ژنتیکی در برابر آسیبهای تجمعی داشته باشد.
آزمایشهای بیشتر نشان داد این پروتئین هنگام آسیب دیدن رشتههای DNA، مسیرهای ترمیمی در سلولها را فعال میکند و همچنین به تنظیم التهابهای مزمن در بافتها کمک میکند؛ عاملی که ارتباط نزدیکی با روند پیری دارد.
دانشمندان برای بررسی بیشتر این سازوکار، فعالیت این پروتئین را در مگس میوه که در پژوهشهای ژنتیکی کاربرد گستردهای دارد تقویت کردند. نتایج نشان داد این حشرات عمر طولانیتری داشتند و در برابر فشارهای سلولی مقاومت بیشتری از خود نشان دادند.
