«کوسه کلوچهبر»؛ شکارچی مرموز با برشهای دایرهای در تاریکی دریا
دانشمندان پس از سالها بررسی زخمهای دایرهای و منظم روی بدن ماهیها و پستانداران دریایی، به الگوی رفتاری موجودی مرموز به نام «کوسه کلوچهبر» دست یافتهاند؛ کوسهای که بهندرت دیده میشود اما آثار حملاتش بهوضوح در اقیانوسها قابل مشاهده است.
این زخمها که شباهت زیادی به جای قالب کلوچهپزی دارند، مدتها زیستشناسان دریایی را با پرسشهای بیپاسخ روبهرو کرده بود.
گروهی از زیستشناسان دریایی دانشگاه هاوایی در مانوا با انجام پژوهشی گسترده، رفتار این شکارچی اعماق دریا را بررسی کردهاند. نتایج این مطالعه که در نشریه Marine Ecology Progress Series منتشر شده، جامعترین بررسی انجامشده درباره این گونه تا امروز محسوب میشود و اطلاعات مهمی را در اختیار پژوهشگران و فعالان صنعت ماهیگیری قرار داده است.
کوسههای کلوچهبر معمولی با نام علمی Isistius brasiliensis معمولا تا حدود ۲۰ اینچ، معادل ۵۰ سانتیمتر، رشد میکنند. ویژگی شاخص آنها ساختار دندانی منحصربهفردشان است. این کوسهها در فک بالایی بین ۳۰ تا ۳۷ دندان کوچک و عمودی و در فک پایینی ۲۵ تا ۳۱ دندان بزرگتر، مثلثی و ناهموار دارند. آنها با ایجاد حالت مکش و چرخش بدن، قطعهای دایرهای از گوشت ماهیهای بزرگتر یا پستاندارانی مانند نهنگ، دلفین و فک جدا میکنند.
یکی از عجیبترین ویژگیهای این گونه، نحوه ریزش دندانهاست. برخلاف اغلب کوسهها، دندانهای کلوچهبر بهصورت یکپارچه میریزند و این کوسهها پس از افتادن دندانها، آنها را میخورند. پژوهشگران بر این باورند که این رفتار به حفظ سطح کلسیم بدن کمک میکند.
اگرچه این کوسهها بهطور معمول تهدیدی برای انسان نیستند، اما علاقه آنها به کندن تکههایی از بدن ماهیهای ارزشمند مانند شمشیرماهی و تن، آنها را به مشکلی جدی برای ماهیگیران هاوایی تبدیل کرده است. در مواردی نیز گزارشهایی از آسیب دیدن زیردریاییها و تجهیزات اقیانوسشناسی ثبت شده است.
برای شناسایی الگوی حملات، پژوهشگران دادههای آسیبهای گزارششده در بازه زمانی ۲۰۱۱ تا ۲۰۲۳ را با عواملی مانند دمای آب، سطح دریا و شوری ترکیب کرده و مدلی آماری طراحی کردند. نتایج نشان داد حملات بیشتر در شب و بهویژه در زمان ماه نو رخ میدهد؛ زمانی که نور ماه در کمترین میزان قرار دارد. همچنین مشخص شد این کوسهها در شب بیشتر به شمشیرماهی و در روز به ماهی تن چشمدرشت حمله میکنند.
در این پژوهش، منابع بومی پولینزی نیز بررسی شد و روایتهای قدیمی ماهیگیران درباره زخمهای دایرهای با دادههای علمی تطبیق داده شد؛ نشانهای از حضور دیرینه این کوسهها در آبهای عمیق اطراف هاوایی. در حال حاضر، کوسه کلوچهبر در فهرست قرمز IUCN در دسته گونههای با «کمترین نگرانی» قرار دارد، هرچند افزایش فعالیتهای ماهیگیری میتواند در آینده بر جمعیت آنها تأثیر بگذارد.
