عمود شدن خورشید بر فراز کعبه در عید قربان؛ پدیدهای کمنظیر که دههها تکرار نمیشود
در پدیدهای نجومی استثنایی که تنها در بازههای زمانی طولانی تکرار میشود، جهان اسلام در سال ۲۰۲۶ شاهد صحنهای منحصربهفرد خواهد بود.
این رویداد «قداست زمان» و «دقت مکان» را در لحظهای باشکوه به هم پیوند میدهد و هماهنگی شگفتانگیز محاسبات کیهانی با مناسک دینی را به نمایش میگذارد.
روز چهارشنبه ۲۷ مه ۲۰۲۶، روزی عادی نخواهد بود؛ در این روز خورشید دقیقاً هنگام ظهر بر فراز آسمان مکه مکرمه قرار میگیرد، همان لحظهای که زائران عید قربان (۱۰ ذیالحجه ۱۴۴۷ هجری قمری) را با تکبیرهای خود گرامی میدارند و اذان ظهر در مسجدالحرام طنینانداز میشود.
رقابت دو تقویم؛ چرا هجری قمری به تقویم شمسی میرسد؟
راز این پدیده در تفاوت میان سال خورشیدی با ۳۶۵.۲۴ روز و سال قمری با ۳۵۴.۳۶ روز نهفته است. این اختلاف حدود ۱۰.۸ روزه باعث میشود مناسبتهای اسلامی در فصلهای مختلف سال جابهجا شوند.
به همین دلیل، تقویم هجری قمری تقریباً هر ۳۳ سال یکبار (۳۲.۵۸ سال) دوباره به همان نقطه در تقویم خورشیدی بازمیگردد؛ همان دلیلی که باعث میشود رمضان گاهی در زمستان و گاهی در تابستان قرار گیرد.
پدیده عمود شدن خورشید؛ وقتی سایهها ناپدید میشوند
خورشید هر سال دو بار، در ۲۷ مه و ۱۵ ژوئیه، درست بر فراز کعبه قرار میگیرد؛ زمانی که میل خورشید با عرض جغرافیایی مکه برابر میشود.
در لحظه عمود شدن آن (ساعت ۱۲:۱۸ ظهر به وقت مکه، همزمان با اذان ظهر)، سایه کعبه کاملاً ناپدید میشود و در همان لحظه میتوان از هر نقطهای از جهان که خورشید قابل مشاهده باشد، جهت قبله را بهدقت تعیین کرد.
- همچنین بخوانید: زنان مکه؛ «انیس کعبه» در روز عرفه
این پدیده تنها در مناطق واقع میان مدار رأسالسرطان و رأسالجدی رخ میدهد. به دلیل انحراف ۲۳.۵ درجهای محور زمین، خورشید در طول سال ظاهراً میان این دو مدار جابهجا میشود و دو بار از بالای سر ساکنان این مناطق عبور میکند.
چرا سال ۲۰۲۶ «سال طلایی» است؟
محاسبات نجومی نشان میدهد بازگشت ذیالحجه به ماه مه هر ۳۳ سال یکبار، لزوماً به معنای تطابق کامل روزها نیست. در چرخه سال ۱۹۹۳، تعامد خورشید چهار روز پیش از عید قربان رخ داد و در چرخه بعدی سال ۲۰۵۹ نیز چهار روز پس از آن خواهد بود.
اما در ۲۷ مه ۲۰۲۶، این همزمانی به شکلی کمنظیر اتفاق میافتد؛ بهگونهای که روز عید قربان یا روز عرفه بسته به رؤیت هلال، دقیقاً در قلب بازه تعامد خورشید قرار میگیرد و خورشید در معنای واقعی کلمه در میانه آسمان میایستد.
تصادف یا چرخهای تکرارشونده؟
بر اساس دادههای نجومی، این همزمانی کامل میان تعامد خورشید و عید قربان یک رویداد ساده و دورهای نیست، بلکه نتیجه هماهنگی پیچیده میان چرخههای قمری و خورشیدی است؛ هماهنگیای که تنها هر ۶۵ تا ۱۰۰ سال یکبار با چنین دقتی رخ میدهد.
این لحظه نجومی کمنظیر، کعبه بهعنوان قبله زمین، خورشید بهعنوان منبع نور، و تقویم قمری حج را در یک خط مستقیم قرار میدهد.
