آیا تهدید ترامپ به حمله به زیرساختهای ایران میتواند جنایت جنگی تلقی شود؟
اظهارات اخیر دونالد ترامپ درباره «نابودی کامل» زیرساختهای ایران، فراتر از یک تهدید نظامی معمول، به موضوعی بحثبرانگیز در محافل حقوقی و دیپلماتیک تبدیل شده است
موضوعی که همزمان با افزایش تنشها و تعیین ضربالاجل برای تهران مطرح شده است.
ترامپ در روزهای گذشته بارها هشدار داده در صورت نرسیدن به توافق، آمریکا میتواند پلها، نیروگاهها و دیگر زیرساختهای حیاتی ایران را هدف قرار دهد. این تهدیدها تنها به یک حوزه محدود نبوده و شامل تاسیسات انرژی، منابع آب و زیرساختهایی شده که مستقیما با زندگی روزمره غیرنظامیان مرتبط هستند.
گستردگی این اهداف باعث شده بسیاری از کارشناسان حقوق بینالملل درباره پیامدهای چنین حملاتی هشدار دهند. به گفته آنان، در جنگهای مدرن، حمله به زیرساختها معمولا با توجیه «کاربرد نظامی» مطرح میشود، اما در این مورد، تهدیدها بهصورت کلی و بدون اشاره به اهداف مشخص بیان شدهاند؛ موضوعی که حساسیت حقوقی آن را افزایش داده است.
در واکنش، مقامهای جمهوری اسلامی این اظهارات را رد کرده و آن را «توهمآمیز» خواندهاند. آنها همچنین هشدار دادهاند که در صورت وقوع چنین حملاتی، پاسخ ایران میتواند گستردهتر باشد و زیرساختهای کشورهای منطقه را نیز دربر بگیرد.
این تنشها نگرانیهایی را در سطح منطقهای نیز ایجاد کرده است. برخی کشورهای منطقه بهطور غیرعلنی نسبت به پیامدهای حملات احتمالی هشدار دادهاند و آن را عاملی برای گسترش درگیریها دانستهاند.
در چارچوب حقوق بینالملل بشردوستانه، یکی از اصول اصلی تمایز میان اهداف نظامی و غیرنظامی است. بر اساس کنوانسیونهای ژنو، حمله به زیرساختهایی که برای بقای غیرنظامیان ضروری هستند، از جمله تاسیسات آب و برق، بهطور کلی ممنوع است، مگر آنکه این تاسیسات بهطور مستقیم در خدمت عملیات نظامی باشند.
حتی در چنین شرایطی نیز، اصول «تناسب» و «احتیاط» باید رعایت شود؛ به این معنا که حمله نباید خساراتی بیش از حد به غیرنظامیان وارد کند. به گفته برخی حقوقدانان، تهدید به نابودی گسترده زیرساختها بهسختی با این اصول قابل تطبیق است، زیرا پیامدهای آن از پیش قابل پیشبینی و گسترده است.
کارشناسان همچنین تاکید میکنند که زیرساختهایی مانند نیروگاههای برق، تنها اهداف فنی نیستند و نقش حیاتی در تامین آب، خدمات درمانی، حملونقل و ارتباطات دارند. به همین دلیل، حمله به آنها میتواند بهطور غیرمستقیم به تلفات انسانی منجر شود.
در عین حال، از منظر حقوقی، خودِ تهدید بهتنهایی معمولا بهعنوان جنایت جنگی تلقی نمیشود، اما میتواند نشانهای از نیت باشد و در صورت وقوع حمله، در ارزیابیهای حقوقی مورد استفاده قرار گیرد.
در مجموع، آنچه این موضوع را برجسته کرده، نه فقط احتمال اقدام نظامی، بلکه دامنه و صراحت تهدیدهایی است که به گفته بسیاری از تحلیلگران، مرزهای حقوقی جنگ را به چالش کشیده است.
