با وجود هوش مصنوعی، سرنوشت بازار کار تا سال ۲۰۳۰ به کجا میرسد؟
این پرسش که هوش مصنوعی در چند سال آینده چه تأثیری بر مشاغل خواهد گذاشت، هنوز پاسخ قطعی ندارد.
پیشبینیها از هشدارهای تند درباره دگرگونی کامل بازار کار تا تحلیلهای خوشبینانهای که از نبود یک فروپاشی شغلی سخن میگویند، گستردهاند. در چنین فضایی، مجمع جهانی اقتصاد تلاش کرده با بررسی روندهای جهانی و گفتوگو با مدیران ارشد استراتژی، چهار تصویر متفاوت از وضعیت بازار کار در سال ۲۰۳۰ ارائه کند؛ سناریوهایی که هر کدام آیندهای کاملاً متفاوت را ترسیم میکنند.
در نخستین تصویر، اگرچه بسیاری از مشاغل فعلی از میان میروند، اما در مقابل، فرصتهای شغلی تازهای با سرعت بالا شکل میگیرند. در این وضعیت، انسانها نقش هدایتکننده و هماهنگکننده ابزارهای هوشمند را بر عهده میگیرند و به جای رقابت مستقیم با ماشینها، مجموعهای از سامانههای هوش مصنوعی را مدیریت میکنند. نتیجه چنین تعاملی، دگرگونی عمیق در صنایع، مدلهای کسبوکار و شیوههای انجام کار است؛ تحولی که میتواند بهرهوری و نوآوری را بهطور چشمگیری افزایش دهد و هوش مصنوعی را به ابزاری در خدمت خلق ارزشهای تازه بدل کند.
سناریوی دوم تصویری نگرانکنندهتر ارائه میدهد. در این حالت، رشد هوش مصنوعی بهصورت شتابدار ادامه مییابد، اما نیروی کار و نظامهای آموزشی توان همگامشدن با آن را ندارند. شرکتها برای عقب نماندن از رقابت، با سرعت به سمت خودکارسازی میروند و کارکنان پیش از آنکه فرصت کسب مهارتهای جدید داشته باشند، کنار گذاشته میشوند. در چنین فضایی، خطر بیکاری گسترده و تضعیف اعتماد عمومی به فناوری افزایش مییابد، هرچند هوش مصنوعی ایجنتمحور بهطور فزایندهای بر فرآیندها مسلط میشود.
در تصویر سوم، انسان و ماشین به نوعی همکاری متعادل دست پیدا میکنند. هیجانات اغراقآمیز دهه ۲۰۲۰ فروکش میکند و جای خود را به ادغام تدریجی و عملگرایانه میدهد. تیمهایی متشکل از انسان و هوش مصنوعی شکل میگیرند و زنجیرههای ارزش را بازتعریف میکنند. در این مسیر، سرمایهگذاری در آموزش، زیرساختهای دیجیتال و چارچوبهای قانونی اهمیت کلیدی پیدا میکند تا فناوری نقش تقویتکننده توان انسانی را ایفا کند.
سناریوی چهارم بر کمبود نیروی کار ماهر تمرکز دارد. در این وضعیت، ضعف مهارتها و بهرهوری پایین باعث میشود کسبوکارها برای پر کردن خلأها به اتوماسیون روی بیاورند. جابهجاییهای شغلی بیشتر مشاغل روتین را تحت فشار قرار میدهد، در حالی که ارزش کارهای یدی و تجاری افزایش مییابد. به گفته پژوهشگران، فارغ از تحقق هر یک از این سناریوها، آمادگی برای آینده نیازمند یادگیری تدریجی، آزمایشهای کنترلشده، تقویت همکاری انسان و هوش مصنوعی، سرمایهگذاری در دادههای قابلاعتماد و ایجاد فرهنگ سازمانی چابک و کنجکاو است.
