غواصی در اعماق یخزده؛ روایت شگفتانگیز از جهانی پنهان
یک غواص هلندی پس از فرو رفتن در اعماق یخزده یک دریاچه در فنلاند، از تجربهای نادر و شگفتانگیز پرده برداشته که گوشهای از دنیای کمتر دیدهشده زیر یخهای قطبی را آشکار میکند.
دان جیکوبز، مشاور تنوع زیستی، از طریق شکافی باریک که در سطح یخ ایجاد شده بود، تا عمق ۸ متری زیر آب پایین رفت؛ جایی که نور خورشید از میان لایههای یخ عبور میکرد و محیطی کمنظیر را روشن میساخت. او در این عمق شاهد حرکت ماهیها در اطراف ساختارهای سنگی بود؛ صحنهای که بهگفته او در شرایطی رخ میدهد که دمای هوا در زمستان به منفی ۴۰ درجه سانتیگراد میرسد.
این غواصی بخشی از دوره «غواصی علمی قطبی» در شمال فنلاند است که تحت نظارت آکادمی علمی غواصی این کشور برگزار میشود. هدف این برنامه، آموزش نسل جدیدی از پژوهشگران برای بررسی زیستبومهای زیر یخ در قطب شمال و جنوب و مطالعه گونههای منحصر بهفرد جانوری و گیاهی است. جیکوبز که حدود ۴۵ دقیقه زیر آب باقی ماند، تجربه خود را بهطور خلاصه «زیبا» توصیف کرد.
بر اساس دادههای علمی، دمای قطب شمال با سرعتی حدود ۴ برابر میانگین جهانی در حال افزایش است؛ روندی که پیامدهای گستردهای بر الگوهای آبوهوایی جهان دارد. این تغییرات همچنین حیات خرسهای قطبی را تهدید میکند، زیرا این گونه برای شکار به یخهای دریایی وابسته است.
در سوی دیگر، در قطب جنوب نیز گرمایش جهانی موجب ذوب صفحات یخی شده و به افزایش سطح آب دریاها و اختلال در اکوسیستمهای دریایی منجر میشود. در چنین شرایطی، دانشمندان تلاش دارند با بررسی محیطهای زیر یخ، تاثیر تغییرات اقلیمی بر موجوداتی را که در نور محدود زندگی میکنند، بهتر درک کنند.
با این حال، انجام این تحقیقات نیازمند مهارتهای تخصصی در غواصی و دانش علمی پیشرفته است؛ مهارتهایی که به گفته کارشناسان، تنها چند صد نفر در جهان از آن برخوردارند. آکادمی فنلاندی علاوه بر آموزش غواصان، بر ضرورت گسترش پژوهشهای علمی برای مقابله با بحران یخهای قطبی تاکید دارد.
اریک وورز، زیستشناس دریایی و از مربیان این دوره، گفته است با توجه به سرعت ذوب یخها، نیاز به پژوهشگران بیشتر و تحقیقات گستردهتر وجود دارد. او بر لزوم اقدام سریع برای درک بهتر تحولات جاری در این مناطق تاکید کرده است.
در همین حال، برخی پژوهشگران معتقدند با وجود پیشرفت فناوری، حضور انسان در چنین مطالعاتی همچنان ضروری است. سایمون مورلی، زیستشناس دریایی، میگوید غواصان میتوانند بدون آسیب به محیط، نمونههای بیشتری جمعآوری کنند، در حالی که ابزارهای رباتیک چنین قابلیتی ندارند.
این دورههای آموزشی که در ایستگاه زیستی «کیلپیسیاروِی» وابسته به دانشگاه هلسینکی برگزار میشود، حدود ۱۰ روز طول میکشد و در هر دوره نزدیک به ۱۲ غواص آموزش میبینند. شرکتکنندگان شامل طیفی از دانشمندان، غواصان حرفهای و مستندسازان هستند که در شرایطی دشوار، زیر لایهای از یخ به ضخامت حدود ۸۰ سانتیمتر به کاوش میپردازند.
