افزایش نوسانهای ضربان زمین؛ آیا «طنین شومان» بر مغز انسان اثر میگذارد؟
در هفتههای اخیر نوسان طبیعی و همیشگی زمین که از آن با عنوان «ضربان زمین» یاد میشود، افزایشهایی غیرعادی را تجربه کرده و همین موضوع پرسشهایی را درباره تأثیر احتمالی آن بر خلقوخو و کارکرد ذهنی انسان برانگیخته است.
این پدیده که به «طنین شومان» معروف است، بهعنوان ریتم الکترومغناطیسی پایدار سیاره شناخته میشود؛ ارتعاشی که بر اثر صاعقهها ایجاد و میان سطح زمین و لایه یونوسفر به دام میافتد. اپلیکیشن پایش آبوهوای فضایی MeteoAgent در طول ماه فوریه از ثبت مقادیر بالا برای این طنین خبر داده و آن را «شدید» و بالقوه مختلکننده توصیف کرده است، هرچند کارشناسان تأکید دارند که این اندازهگیریها میتوانند بهطور طبیعی دچار نوسان شوند.
فرکانس اصلی این ارتعاش معمولا حدود ۷.۸۳ هرتز است و چند باند فرکانسی بالاتر نیز برای آن شناسایی شده است. برخی پژوهشگران و فعالان حوزه سلامت معتقدند این محدودههای فرکانسی با امواج مغزی انسان، بهویژه در حالت خواب، آرامش و تمرکز، همپوشانی دارد. با این حال دانشمندان جریان اصلی میگویند شواهد علمی درباره آثار زیستی این پدیده قطعی نیست.
رویدادهایی مانند شرارههای خورشیدی، طوفانهای ژئومغناطیسی و دیگر پدیدههای آبوهوای فضایی میتوانند میدان مغناطیسی زمین را دچار آشفتگی کرده و طنین شومان را تغییر دهند، اما میزان تأثیر آن بر سلامت انسان همچنان محل بحث است. در شبکههای اجتماعی گزارشهایی غیررسمی از ارتباط افزایش این طنین با علائمی چون وزوز گوش، تنش عضلانی، خستگی و مهذهنی منتشر شده، ولی متخصصان پزشکی تأکید میکنند چنین ادعاهایی پشتوانه بالینی قوی ندارد.
شاخصی به نام K-index برای سنجش شدت لرزش میدان مغناطیسی زمین بهکار میرود که از صفر تا ۹ درجهبندی میشود. عدد صفر نشاندهنده شرایط آرام و اعداد بالاتر از ۵ بیانگر طوفان ژئومغناطیسی است که میتواند ماهوارهها، شبکه برق و امواج رادیویی را مختل کند. این شاخص روز پنجشنبه به ۳.۷ رسید؛ سطحی بالاتر از حد معمول اما پایینتر از جهشهای شدید ثبتشده در فوریه. در این ماه دستکم ۴ روز شاخص از ۵.۰ فراتر رفته است.
طنین شومان عمدتا بر اثر هزاران صاعقهای ایجاد میشود که هر ثانیه، بهویژه در مناطق گرمسیری، رخ میدهد. این صاعقهها امواجی تولید میکنند که میان سطح زمین و یونوسفر، در ارتفاع حدود ۶۰ مایلی، بازتاب یافته و نوعی «اتاق پژواک» جهانی میسازند. با این حال بادهای خورشیدی و شرارهها با تزریق ذرات باردار به یونوسفر میتوانند رسانایی الکتریکی آن را تغییر داده و شدت این امواج را افزایش دهند.
در کنار مباحث مربوط به سلامت، کارشناسان هشدار میدهند آبوهوای شدید فضایی میتواند حملونقل هوایی و زیرساختهای شهری را نیز تحت تأثیر قرار دهد. شرکت Airbus در نوامبر ۲۰۲۵ اعلام کرد یکی از هواپیماهای مسافربریاش بهدلیل مواجهه شدید با تابش خورشیدی هزاران فوت بهطور کنترلنشده سقوط کرده است. همچنین در مه ۲۰۲۵، یک مانور شبیهسازی طوفان خورشیدی نشان داد در صورت وقوع یک شراره بزرگ، احتمال از کار افتادن شبکههای برق، خاموشی گسترده و اختلال ارتباطی در آمریکا وجود دارد.
