چرا گرینلند در کانون توجه ترامپ قرار گرفته و چه ثروتهایی در دل خود دارد؟
دونالد ترامپ با اقدامات و اظهارات اخیر خود بار دیگر بر این نکته تاکید کرده است که گرینلند جایگاه ویژهای در محاسبات سیاسی و اقتصادی او دارد.
رئیسجمهور آمریکا اخیراً مدعی شده که به «چارچوبی» برای یک توافق احتمالی آینده درباره مسائل دفاعی این جزیره دست یافته است؛ توافقی که به گفته او شامل حقوق دسترسی به عناصر خاکی کمیاب نیز میشود. همین اظهارات بار دیگر پرسش درباره اهمیت گرینلند و منابع طبیعی آن را برجسته کرده است.
برآوردها نشان میدهد گرینلند بر ذخایر قابل توجهی از نفت و گاز طبیعی قرار دارد و علاوه بر آن، حجم بزرگی از مواد خامی را در خود جای داده که برای صنایع الکترونیک، انرژیهای پاک، فناوریهای راهبردی و حتی نظامی حیاتی محسوب میشوند. این همان دسته از موادی است که ترامپ در سالهای اخیر تلاش کرده دسترسی آمریکا به آنها را تضمین کند.
بر اساس گزارشی که «بررسی زمینشناسی دانمارک و گرینلند» در سال ۲۰۲۳ منتشر کرده، ۲۵ مورد از ۳۴ مادهای که کمیسیون اروپا آنها را در فهرست «مواد خام حیاتی» قرار داده، در گرینلند یافت میشود. در میان این مواد میتوان به گرافیت، نیوبیوم و تیتانیوم اشاره کرد که نقش کلیدی در صنایع پیشرفته دارند.
تد کروز، سناتور جمهوریخواه ایالت تگزاس، سال گذشته در جلسهای در سنای آمریکا گفته بود اهمیت راهبردی گرینلند تنها به مسائل دفاعی محدود نمیشود و ذخایر عظیم عناصر خاکی کمیاب آن نیز عامل تعیینکنندهای است. با این حال، ترامپ گاه تلاش کرده اهمیت مستقیم این منابع را کمرنگ جلوه دهد و در عوض، افزایش نفوذ روسیه و چین در منطقه قطب شمال را بهعنوان دلیل اصلی ضرورت کنترل آمریکا بر گرینلند مطرح کند.
او در حاشیه مجمع جهانی اقتصاد در داووس به خبرنگاران گفت گرینلند را «برای امنیت» میخواهد و افزود دستیابی به منابع طبیعی در منطقه قطب شمال دشوار است، چرا که برای رسیدن به آنها باید چندین متر در یخ نفوذ کرد. با این وجود، دسترسی به منابع گرینلند همواره در پسزمینه سیاستهای دولت ترامپ حضور پررنگ داشته؛ دولتی که اقتصاد آمریکا را در مرکز نگاه ژئوپولیتیکی خود قرار داده و مقابله با سلطه چین بر بازار عناصر خاکی کمیاب را به یکی از اولویتهای اصلی تبدیل کرده است.
به گفته استیون لیمی، استاد روابط بینالملل دانشگاه کالیفرنیای جنوبی، علاقه ترامپ به گرینلند بیش از هر چیز به دسترسی به منابع این جزیره و جلوگیری از نفوذ چین مربوط میشود. حتی پیش از آغاز دوره دوم ریاستجمهوری ترامپ، آمریکا با بازگشایی کنسولگری خود در نووک، پایتخت گرینلند، در سال ۲۰۲۰، تلاش کرد روابطش را با این منطقه تقویت کند؛ اقدامی که در واکنش به افزایش حضور روسیه و چین در قطب شمال انجام شد.
پس از بازگشت ترامپ به قدرت، متحدان او بارها بر ظرفیتهای تجاری گرینلند تأکید کردهاند، بهویژه در شرایطی که افزایش دما مسیرهای جدید کشتیرانی را باز کرده و فرصتهایی تازه برای بهرهبرداری از منابع طبیعی و شیلاتی ایجاد کرده است. دولت آمریکا این تحولات را بهخصوص در حوزه انرژی و مواد معدنی مرتبط با دفاع، مهم ارزیابی میکند.
در همین چارچوب، دولت ترامپ تابستان گذشته با حمایت مالی ۱۲۰ میلیون دلاری بانک صادرات–واردات آمریکا از پروژه استخراج معدن یک شرکت آمریکایی در گرینلند موافقت کرد. این اقدام بخشی از مجموعه توافقهایی بود که هدف آنها تضمین دسترسی آمریکا به زنجیره تأمین عناصر خاکی کمیاب و کاهش وابستگی به چین عنوان شده است.
با این حال، کارشناسان هشدار میدهند بهرهبرداری از این منابع آسان نیست. استخراج معدن در گرینلند پرهزینه است و با موانعی چون آبوهوای بسیار سخت، کمبود زیرساخت و نیروی کار محدود روبهروست. با وجود صدور مجوز اکتشاف برای حدود ۱۰۰ بلوک، تنها دو معدن فعال در این جزیره وجود دارد. برخی پژوهشگران میگویند هرچند ذخایر معدنی گرینلند چشمگیر است، اما هزینه استخراج آنها بسیار بالاست.
در مقابل، گروهی دیگر معتقدند ذوب تدریجی یخها میتواند شرایط را تغییر دهد و با نمایان شدن سنگها و امکان تولید برقآبی، افقهای تازهای برای بهرهبرداری از منابع باز کند. با این حال، به گفته جنیفر اسپنس از دانشگاه هاروارد، بیشتر این ظرفیتها هنوز در حد بالقوه باقی ماندهاند و گرینلند بیش از هر چیز به دلیل موقعیت راهبردی و منابع کمیابش توجه ترامپ را جلب کرده است؛ توجهی که به باور برخی، ریشهای اقتصادی بیش از امنیتی دارد.
