از یخهای انسلادوس تا رازهای یک زمین دوردست؛ جستوجوی حیات در دو میدان کیهانی
در گوشهای سرد از منظومهٔ خورشیدی، قمر یخی انسلادوس با فورانهای شگفتانگیز آب و یخ بار دیگر نگاه دانشمندان را به خود جلب کرده است.
بررسیهای تازه نشان میدهد این فوارهها، که مستقیماً از اقیانوس زیرسطحی این قمر سرچشمه میگیرند، حامل مولکولهای آلی پیچیدهای هستند؛ کشفی که انسلادوس، قمر سیارهٔ کیوان، را به یکی از جدیترین گزینهها در جستوجوی حیات فرازمینی تبدیل کرده است.
انسلادوس پوستهای ضخیم از یخ آب دارد و در زیر آن اقیانوسی از آب مایع نهفته است که بهطور مستقیم با هستهٔ سنگی این قمر در تماس قرار دارد. این ویژگی، شباهتهایی اساسی میان این اقیانوس پنهان و اقیانوسهای زمین ایجاد کرده است. به گفتهٔ پژوهشگران، کشش گرانشی کیوان باعث فشرده و کشیده شدن انسلادوس میشود و همین فرآیند گرما تولید میکند؛ گرمایی که به شکل چشمههای آبگرمایی در کف اقیانوس و فوارههای عظیم در قطب جنوب قمر خود را نشان میدهد. این فوارهها تا هزاران کیلومتر به فضا پرتاب میشوند.
تحلیل جدید دادههای مأموریت کاسینی نشان داده است که دانههای یخی جمعآوریشده تنها چند دقیقه پس از خروج از فوارهها، حاوی ترکیبات آلی پیچیدهای بودهاند که پیش از این مشاهده نشده بودند. این موضوع تأیید میکند که این مولکولها حاصل فرآیندهای شیمیایی فعال درون اقیانوس انسلادوس هستند، نه نتیجهٔ تغییرات بعدی در فضای اطراف. اهمیت این یافته در آن است که انسلادوس هر سه شرط اساسی زیستپذیری، یعنی آب مایع، منبع انرژی و عناصر شیمیایی لازم را داراست.
همزمان با این اکتشافات، نگاه اخترشناسان به سیارهای فراخورشیدی در فاصلهای حدود ۴۰ سال نوری از زمین دوخته شده است. «تراپیست-۱ای»، سیارهای سنگی و هماندازهٔ زمین که در کمربند قابلسکونت یک کوتولهٔ سرخ قرار دارد، اکنون در کانون بررسیهای تلسکوپ فضایی جیمز وب است. پرسش اصلی این است که آیا این سیاره میتواند جوی پایدار داشته باشد یا نه.
چهار مشاهدهٔ نخست جیمز وب نشان دادهاند که این سیاره نه جوی بسیار ضخیم و داغ مانند ناهید دارد و نه جوی بهشدت رقیق شبیه مریخ. در نتیجه، سناریوهای افراطی کنار گذاشته شدهاند، اما گزینههایی مانند وجود جوی غنی از نیتروژن، یا حتی جهانی با اقیانوسهای پنهان، همچنان مطرح است. نشانهای بسیار ضعیف از متان نیز در دادهها دیده شده، اما دانشمندان با احتیاط از تفسیر شتابزدهٔ آن پرهیز کردهاند.
قرار است پانزده مشاهدهٔ دیگر در سال آینده انجام شود تا تصویر روشنتری از وضعیت این سیاره به دست آید. نتیجهٔ این بررسیها میتواند فراتر از یک کشف منفرد باشد و درک ما از امکان زیستپذیری سیارات زمینمانند پیرامون کوتولههای سرخ را دگرگون کند.
