پژوهش جدید: صحرای بزرگ آفریقا هزاران سال پیش سرسبز و پرباران بوده است
یک پژوهش تازه نشان میدهد بخشهای گستردهای از صحرای بزرگ آفریقا در هزاران سال پیش منطقهای سبز و پرباران بوده و شرایط اقلیمی آن تفاوت چشمگیری با وضعیت خشک و بیابانی کنونی داشته است.
بر اساس این مطالعه که با بررسی شواهد زمینشناسی در غارهای جنوب مراکش انجام شده، این منطقه در گذشته بارندگی بسیار بیشتری نسبت به امروز دریافت میکرده است. این یافتهها نشان میدهد که این بخش از شمال آفریقا زمانی دارای پوشش گیاهی و منابع آبی قابل توجهی بوده است.
پژوهشگران برای بررسی شرایط اقلیمی گذشته از ساختارهایی موسوم به «استالاگمیت» یا صواعد استفاده کردند. این سازههای معدنی در کف غارها و در نتیجه چکیدن آب از لایههای سنگی بالایی شکل میگیرند و به مرور زمان رشد میکنند.
به گفته دانشمندان، این ساختارها مانند آرشیوهای طبیعی اقلیمی عمل میکنند، زیرا تنها زمانی تشکیل میشوند که آب باران از خاک عبور کرده و به درون غارها نفوذ کند. در طی سالها، رسوبات معدنی به صورت لایههای پیدرپی روی هم انباشته میشوند و اطلاعات شیمیایی مربوط به آب باران را در خود حفظ میکنند.
بر اساس پژوهشی که در مجله «رسائل علوم زمین و سیارات» منتشر شده، دانشمندان قطعات کوچکی از صواعد آهکی را از غارهایی در جنوب رشتهکوه اطلس جمعآوری کردند. وزن برخی از این نمونهها تنها حدود ۰٫۲۵ گرم بود.
پژوهشگران با اندازهگیری سطح ایزوتوپهای اورانیوم و توریم در این نمونهها توانستند زمان آغاز و توقف رشد این سازههای معدنی را تعیین کنند. نتایج نشان داد که رشد صواعد بین حدود ۸۷۰۰ تا ۴۳۰۰ سال پیش رخ داده است؛ موضوعی که نشان میدهد در آن دوره بارندگی در منطقه بسیار بیشتر بوده است.
افزایش رطوبت و بارندگی در آن زمان تأثیر مستقیمی بر زندگی انسانها نیز داشته است. بررسیهای باستانشناسی نشان میدهد در همان دوره که بارشها بیشتر بوده، تعداد محوطههای مربوط به عصر نوسنگی در جنوب رشتهکوه اطلس نیز افزایش یافته است.
بر اساس این مطالعه، جوامع انسانی آن زمان به شکل گسترده به دامداری وابسته بودند و برای ادامه زندگی به آب و پوشش گیاهی نیاز داشتند. بارندگی بیشتر باعث گسترش مراتع میشد و به این جوامع امکان میداد در مناطقی زندگی کنند که امروزه به بیابان تبدیل شدهاند.
جولیا باروت، یکی از نویسندگان این پژوهش، گفته است ارتباط میان دادههای اقلیمی و تاریخ انسانی منطقه با پیشرفت تحقیقات روشنتر شده است. او توضیح داده که در جریان تحقیقات میدانی در سال ۲۰۱۰ کشف این غارها در جنوب مراکش برای پژوهشگران بسیار هیجانانگیز بوده است.
دانشمندان برای شناسایی منشأ بارندگیهای گذشته، ترکیب ایزوتوپهای اکسیژن موجود در لایههای صواعد را نیز بررسی کردند. این تحلیلها به آنها کمک کرد تا فرآیندهای جوی مسئول انتقال رطوبت به این منطقه را شناسایی کنند.
بر اساس نتایج این پژوهش، احتمالاً جریانهای هوایی استوایی عامل انتقال رطوبت به شمالغرب صحرای بزرگ آفریقا بودهاند. این جریانها کمربندهای ابری گستردهای هستند که میتوانند رطوبت را از مناطق استوایی به عرضهای جغرافیایی بالاتر منتقل کنند.
پژوهشگران میگویند بررسی قطعات کوچک رسوبات آهکی در غارها امکان دستیابی به اطلاعات ارزشمندی درباره تغییرات اقلیمی گذشته را فراهم کرده و تحقیقات برای برآورد دقیقتر میزان افزایش بارندگی در آن دوره همچنان ادامه دارد.
