راز گسترش افسانه «فضاییها و اهرام»؛ دانشمندان پاسخ میدهند
با گذشت دههها از طرح این پرسش که آیا انسانهای باستانی بهتنهایی توان ساخت اهرام را داشتهاند یا نیروهایی فرازمینی در این مسیر نقش داشتهاند، همچنان این موضوع ذهن بسیاری را به خود مشغول کرده است.
این تردیدها بهویژه پس از رواج نظریه «فضاییهای باستانی» قوت گرفت؛ ایدهای که اریش فون دانیکن، نویسنده سوئیسی، در سال ۱۹۶۸ در کتاب معروف خود «ارابههای خدایان» مطرح کرد.
او در این کتاب به بناهای باستانی از جمله اهرام مصر و برخی آثار مرموز دیگر اشاره کرده و آنها را نشانههایی از دخالت موجوداتی خارج از زمین در شکلگیری تمدنهای انسانی دانسته بود. با وجود درگذشت او در ژانویه ۲۰۲۶، این دیدگاه همچنان طرفداران زیادی دارد و در برنامههای تلویزیونی مانند «فضاییهای باستانی» نیز بازتاب پیدا کرده است.
در مقابل، باستانشناسان تأکید دارند که شواهد علمی بهروشنی نشان میدهد این سازهها حاصل تلاش انسانها بوده است. در مجموعه اهرام جیزه، کشف محلهای اسکان کارگران، نانواییها و سامانههای تأمین غذا نشان میدهد که هزاران نفر طی چند دهه، با ابزارهای ساده اما سازماندهی دقیق، این بناها را ایجاد کردهاند.
نمونههای مشابهی نیز در دیگر نقاط جهان دیده میشود. در گوبکلیتپه در ترکیه، ستونهای سنگی عظیم توسط جوامع شکارچی-گردآورنده و پیش از اختراع خط ساخته شدهاند؛ فرآیندی که بر پایه همکاری جمعی و آیینهای مذهبی شکل گرفته است. همچنین در شهر باستانی تروآ، لایههای متعدد ساختوساز نشان میدهد که این شهر طی قرنها و از طریق تجربه، خطا و تعاملات تجاری بازسازی و توسعه یافته است.
با این حال، این پرسش باقی میماند که چرا برخی افراد همچنان به توضیحات فرازمینی گرایش دارند. به گفته استفان بلوم و استفان باومان، پژوهشگران حوزه باستانشناسی، تمایل انسانها به یافتن دلایل بزرگ برای دستاوردهای بزرگ، یکی از عوامل اصلی جذابیت چنین نظریههایی است. به باور آنها، ذهن انسان اغلب میپندارد که دستاوردهای عظیم نیازمند علل خارقالعاده هستند.
این پژوهشگران همچنین نقش رسانههای دیجیتال و شبکههای اجتماعی را در گسترش این باورها مهم میدانند. به گفته آنها، تصاویر و روایتهای شگفتانگیز سریعتر از توضیحات علمی پیچیده منتشر میشوند و همین موضوع باعث میشود نظریههای غیرعلمی بیش از پیش در میان افکار عمومی رواج پیدا کنند.
آنها در پایان تأکید کردهاند که تمامی بناهای باستانی شناختهشده، نتیجه تلاش گسترده انسانها در طول دههها و حتی قرنها بودهاند؛ تلاشی که شامل همکاری، نوآوری، تجربه و صبر بوده و نشان میدهد این دستاوردها بهطور کامل حاصل تواناییهای بشری هستند.
