چرا جهان نتوانست جایگزینی برای تنگه هرمز پیدا کند؟
با تشدید تنشها و تاثیرات جنگ اخیر بر بازارهای جهانی، بار دیگر این پرسش مطرح شده که چرا کشورهای جهان و منطقه طی دهههای گذشته نتوانستند وابستگی خود به تنگه هرمز را کاهش دهند
گذرگاهی که یکی از حیاتیترین مسیرهای انتقال انرژی در جهان محسوب میشود.
وبسایت ایراناینترنشنال در گزارشی تحلیلی نوشت: بررسیها نشان میدهد که موضوع دور زدن تنگه هرمز از دههها پیش، بهویژه از زمان «جنگ نفتکشها» در دهه ۱۳۶۰، در دستور کار دولتهای منطقه قرار داشته است. با این حال، بسیاری از طرحهای پیشنهادی هرگز از مرحله برنامهریزی فراتر نرفتند و پروژههای اجراشده نیز ظرفیت محدودی داشتند.
کارشناسان در سالهای گذشته معتقد بودند که سرمایهگذاری میلیارد دلاری برای ایجاد مسیرهای جایگزین توجیه اقتصادی ندارد، چرا که احتمال بسته شدن تنگه هرمز پایین ارزیابی میشد. در همین راستا، بسیاری از دولتها ترجیح دادند به جای توسعه زیرساختهای پرهزینه، به ثبات نسبی این گذرگاه تکیه کنند.
علاوه بر این، برخی بر این باور بودند که در صورت بروز اختلال، ایالات متحده با مداخله نظامی مسیر را در مدت کوتاهی بازگشایی خواهد کرد؛ دیدگاهی که باعث شد خطرات احتمالی کمتر جدی گرفته شود.
در نتیجه این رویکرد، پروژههای جایگزین در مقیاسی محدود باقی ماندند. خط لوله شرق به غرب عربستان تنها بخشی از صادرات نفت این کشور را به دریای سرخ منتقل میکند و ظرفیت آن در مقایسه با حجم عظیم عبوری از تنگه هرمز ناچیز است. پایانه فجیره در امارات نیز اگرچه مسیر جایگزینی ایجاد کرده، اما به دلیل نزدیکی جغرافیایی به تنگه، از امنیت کامل برخوردار نیست.
سایر مسیرها نیز با چالشهای سیاسی و فنی روبهرو بودهاند. خط لوله عراق به ترکیه تحت تاثیر اختلافات بغداد و اقلیم کردستان قرار داشته و خط لوله عراق از مسیر عربستان که در سال ۱۹۸۹ ساخته شد، از سال ۱۹۹۰ عملاً غیرفعال مانده است. طرح انتقال نفت به بندر عقبه در اردن نیز به دلیل تنشهای سیاسی منطقهای به سرانجام نرسیده است.
در این میان، تنها برخی کشورها اقداماتی برای کاهش وابستگی خود انجام دادهاند. چین طی یک دهه گذشته با تنوعبخشی به منابع انرژی، وابستگی خود را کاهش داده و ایران نیز با احداث خط لوله گوره به جاسک، مسیر جایگزینی برای صادرات نفت خود ایجاد کرده است.
با این حال، حملات به زیرساختهای انرژی و مسیرهای کشتیرانی در سالهای اخیر نشان داده که حتی مسیرهای جایگزین نیز در برابر تهدیدها آسیبپذیر هستند.
بستن تنگه هرمز در جریان جنگ اخیر، شوکی چند تریلیون دلاری به بازارهای جهانی وارد کرد و بار دیگر نشان داد که جهان همچنان به این گذرگاه وابسته است. اکنون بسیاری از تحلیلگران بر این باورند که راهحل پایدار نه در توسعه محدود زیرساختها، بلکه در ایجاد چارچوبی امنیتی برای جلوگیری از تبدیل تنگه هرمز به ابزار فشار سیاسی نهفته است.
