از بازار سیاه تا معاملات پنهان: سرنوشت آثار هنری مسروقه چه میشود؟
در پی انتشار گزارشهایی از سرقت آثار هنری در اروپا، از جمله ربوده شدن سه تابلوی متعلق به رنوار، سزان و ماتیس از موزهای در نزدیکی پارما در شمال ایتالیا، بار دیگر این پرسش مطرح شده است که آثار هنری پس از سرقت چه مسیری را طی میکنند.
گزارشها نشان میدهد با سختتر شدن قوانین خرید و فروش آثار هنری، اشیای مسروقه وارد مسیرهای پیچیده و پنهانی میشوند. در هفتههای اخیر علاوه بر این سرقت، خبر کشف و بازگرداندن یک کلاهخود طلای ۲۵۰۰ ساله که سال گذشته از موزهای در هلند ربوده شده بود نیز منتشر شده است.
بر اساس ارزیابی اینترپل، اروپا یکی از کانونهای اصلی سرقت اموال فرهنگی به شمار میرود و تا پایان سال ۲۰۲۱ بیش از ۱۸ هزار شیء فرهنگی در این قاره بهعنوان مسروقه ثبت شدهاند. با این حال، فروش این آثار، بهویژه آثار منحصربهفرد مانند نقاشیها، با ریسک بالا همراه است، زیرا برخلاف اشیایی مانند طلا یا جواهرات، امکان تغییر یا ذوب آنها وجود ندارد.
کارشناسان میگویند خریداران در بازار رسمی هنر معمولا سوابق مالکیت آثار را بررسی میکنند و دزدان نمیتوانند مالکیت قانونی را به خریدار منتقل کنند. همچنین وجود پایگاههای داده بینالمللی از جمله بانک اطلاعات آثار مسروقه اینترپل، امکان شناسایی این آثار را افزایش داده و بسیاری از خریداران را از ورود به چنین معاملات منصرف کرده است.
در نتیجه، بسیاری از آثار سرقتشده در بازار قانونی عملا قابل فروش نیستند و به بازارهای غیرقانونی منتقل میشوند. با این حال، سرقت آثار هنری همچنان ادامه دارد. به گفته کارشناسان، این نوع سرقت اغلب مبتنی بر فرصت است و بیشتر در زمانهایی رخ میدهد که آثار در انبارها یا در حال انتقال هستند، نه در معرض دید عمومی.
در برخی موارد، جعل مدارک مربوط به سوابق مالکیت، امکان فروش این آثار را در بازار رسمی فراهم میکند. همچنین گاهی از آثار مسروقه بهعنوان ابزار فشار استفاده میشود. برای نمونه، تابلویی از کاراواجو که در سال ۱۹۶۹ در سیسیل به سرقت رفت، توسط یک گروه جنایی برای اعمال فشار بر کلیسای کاتولیک مورد استفاده قرار گرفت.
با این حال، در بیشتر موارد این آثار در بازار سیاه دستبهدست میشوند. یونسکو اعلام کرده است که گسترش شبکههای اجتماعی و پلتفرمهای آنلاین نقش مهمی در تسهیل فروش آثار فرهنگی مسروقه ایفا کرده است. همچنین این سازمان تاکید کرده که درگیریها و جنگها به افزایش غارت اموال فرهنگی دامن میزنند.
برآوردها نشان میدهد نرخ بازیابی آثار هنری مسروقه کمتر از ۱۰ درصد است و در برخی موارد حتی به ۲ تا ۳ درصد میرسد، موضوعی که نشان میدهد بسیاری از این آثار پس از سرقت برای همیشه از دسترس عموم خارج میشوند.
