سم نادری که جان مخالف پوتین را گرفت؛ رد پای قورباغهای سمی
دو سال پس از مرگ الکسی ناوالنی مخالف اصلی ولادیمیر پوتین در زندانی دورافتاده در سیبری، پنج کشور اروپایی اعلام کردهاند که آزمایشهای انجامشده بر نمونههای بدن این مخالف برجسته دولت روسیه، وجود سم نادری به نام «اپیباتیدین» را بهطور قطعی تأیید کرده است.
این سم به گفته آنان ۲۰۰ برابر قویتر از مورفین است و میتواند موجب فلج تنفسی و مرگ دردناک شود.
بریتانیا، فرانسه، آلمان، سوئد و هلند روز شنبه با انتشار بیانیهای مشترک اعلام کردند بررسیهای علمی نشان داده است که ناوالنی با این توکسین مسموم شده است. آنها تأکید کردند که تنها دولت روسیه امکان، انگیزه و فرصت استفاده از چنین سمی را در یک زندان قطبی داشته است. مسکو این ادعا را رد کرده و آن را «پروپاگاندای غربی» خوانده است.
الکسی ناوالنی در ۱۶ فوریه ۲۰۲۴ در یک زندان قطبی جان باخت. مقامهای روس علت مرگ او را طبیعی اعلام کردند، اما گزارشهای جدید اروپایی بر پایه تحلیل نمونههای اخذشده از بدن او، حضور اپیباتیدین را «قاطعانه» تأیید کردهاند.
اپیباتیدین یک آلکالوئید کلرینه و نوروتوکسین بسیار قوی است که نخستین بار در سال ۱۹۹۲ از پوست قورباغههای سمی آمریکای جنوبی از گونه Epipedobates، بومی کشورهایی مانند اکوادور، استخراج شد. این ماده بهطور طبیعی در روسیه یافت نمیشود و حتی قورباغههای پرورشیافته در اسارت نیز آن را تولید نمیکنند، از این رو احتمال داده میشود بهصورت مصنوعی در آزمایشگاه ساخته شده باشد.
این سم بر گیرندههای نیکوتینی و موسکارینی استیلکولین اثر میگذارد؛ گیرندههایی که در انتقال پیامهای عصبی، احساس درد، حرکت و عملکردهای حیاتی نقش دارند. اپیباتیدین حدود ۲۰۰ برابر قویتر از مورفین و ۳۰ برابر قویتر از نیکوتین توصیف شده است. مکانیسم آن بهگونهای است که با اتصال به گیرندههای عصبی، ابتدا بیحسی ایجاد کرده و سپس به فلج کامل منجر میشود. باز ماندن کانالهای سدیم و اختلال در عملکرد عضلات و اعصاب از پیامدهای آن است.
علائم مسمومیت شامل تنگی نفس، تشنج، کاهش ضربان قلب، فلج عضلانی و نارسایی تنفسی است که در نهایت به مرگ میانجامد. دوزهای کشنده این سم بسیار اندک است و در گذشته نیز بهعنوان مسکن غیراوپیوئیدی بررسی شد، اما به دلیل سمیت بالا کنار گذاشته شد.
به نوشته گاردین، در صورت اثبات استفاده از اپیباتیدین، این اقدام نقض آشکار کنوانسیون ۱۹۷۲ سلاحهای بیولوژیکی و توکسینی و کنوانسیون ۱۹۹۳ سلاحهای شیمیایی محسوب میشود.
