رفتاری تکاندهنده؛ چرا برخی حیوانات بچههای خود را میخورند؟
دانشمندان حوزه علوم جانوری میگویند رفتار افتراس نوزادان توسط والدین، برخلاف تصور رایج، پدیدهای نادر نیست و در میان طیف گستردهای از جانوران مشاهده شده است.
بنا بر یافتههای علمی، این رفتار در بیش از ۱۵۰۰ گونه از پستانداران، حشرات و ماهیها ثبت شده و حتی گونههایی شناختهشده مانند ماهیهای گوپی، سوسکها و برخی حیوانات خانگی را نیز در بر میگیرد.
متخصصان بومشناسی رفتاری توضیح میدهند که این پدیده ارتباط مستقیمی با راهبردهای تولیدمثل دارد. زادآوری و نگهداری از نوزادان برای جانوران هزینه بالایی از نظر انرژی و منابع به همراه دارد. به همین دلیل، گونههایی که تعداد کمی نوزاد به دنیا میآورند، مانند فیلها و نهنگها، بهندرت دست به چنین رفتاری میزنند. در مقابل، در گونههایی که سرعت زادآوری بالاست یا شمار زیادی نوزاد تولید میکنند، اهمیت بقای تکتک نوزادان در چارچوب موفقیت کلی تولیدمثل کاهش مییابد.
دلایل افتراس نوزادان میتواند به شکل جزئی یا کامل بروز کند. افتراس جزئی بیشتر در میان حشرات و ماهیهایی دیده میشود که صدها نوزاد تولید میکنند. این رفتار معمولاً در شرایط کمبود غذا رخ میدهد یا بهعنوان راهی برای تنظیم تعداد نوزادان متناسب با منابع موجود عمل میکند. همچنین در مواردی، جانوران ممکن است نوزادانی را که بیمار، ضعیف یا مرده به دنیا آمدهاند، بخورند تا بخشی از انرژی مصرفشده در فرایند زادآوری را بازیابی کنند.
برخی پژوهشها نشان میدهد عوامل ژنتیکی نیز در این رفتار نقش دارند. در بعضی گونهها، نرها قادرند نوزادان خود را از نوزادان نرهای دیگر تشخیص دهند و ممکن است نوزادانی را که به آنها تعلق ندارند، از بین ببرند. این وضعیت گاه به درگیری میان نرها و مادههایی میانجامد که در تلاش برای محافظت از نسل خود هستند. در مقابل، افتراس کامل معمولاً زمانی رخ میدهد که نوزاد بسیار ضعیف یا کوچکتر از حد لازم باشد و مادر ترجیح دهد با حذف او، شانس خود را برای زادآوری دوباره با احتمال بقای بالاتر افزایش دهد.
در شرایطی دیگر، استرس شدید یا زندگی در محیطهای ناامن میتواند مادران را به سمت افتراس نوزادان سوق دهد. در چنین وضعیتهایی، این رفتار بهعنوان راهبردی برای افزایش احتمال بقای مادر و فراهم شدن امکان تولیدمثل در زمانی مناسبتر تفسیر میشود. پژوهشگران تأکید میکنند که افتراس نوزادان پدیدهای پیچیده با عوامل گوناگون است و تحقیقات علمی همچنان بهتدریج ابعاد و انگیزههای پنهان آن را روشنتر میکند.
