هشدار دانشمندان درباره عوارض پنهان یک قرص خواب پرمصرف
نتایج یک پژوهش جدید نشان میدهد دارویی که به طور گسترده برای کمک به خواب و درمان بیخوابی تجویز میشود، ممکن است بیش از آنچه تصور میشد در بدن باقی بماند و بر سطح هوشیاری و توانایی رانندگی افراد در روز بعد تاثیر منفی بگذارد.
این یافتهها در شرایطی منتشر شده که طی سالهای اخیر نگرانیها درباره مصرف گسترده داروهای آرامبخش برای درمان اختلالات خواب افزایش یافته است. کارشناسان بارها هشدار دادهاند که برخی از این داروها که در اصل برای درمان مشکلات خواب طراحی نشدهاند، میتوانند عوارض جانبی قابل توجهی به همراه داشته باشند.
بر اساس مطالعهای که به تازگی در نشریه علمی انجمن قفسه سینه آمریکا منتشر شده است، پژوهشگران دانشگاه فلیندرز استرالیا برای نخستین بار در یک کارآزمایی بالینی تاثیر دوز پایین داروی «کوئتیاپین» را بر کیفیت خواب، تنفس شبانه و عملکرد روز بعد افراد بررسی کردند.
کوئتیاپین دارویی است که به طور رسمی برای درمان اسکیزوفرنی و اختلال دوقطبی تایید شده، اما به دلیل خاصیت آرامبخشی خود، در سالهای اخیر به شکل فزایندهای برای درمان بیخوابی و اضطراب نیز مورد استفاده قرار گرفته است. این دارو در بازارهای جهانی با نام «سروکوئل» و در ایران با نامهای «کوئنتیاکس» و «ترانکوپین» عرضه میشود.
در این پژوهش، محققان وضعیت ۱۵ فرد بزرگسال مبتلا به آپنه انسدادی خواب را مورد بررسی قرار دادند. شرکتکنندگان دو شب را در آزمایشگاه خواب سپری کردند؛ در یک شب ۵۰ میلیگرم کوئتیاپین و در شب دیگر دارونما دریافت کردند. سپس عملکرد آنها در طول شب و همچنین صبح روز بعد از طریق آزمونهای مختلف از جمله تست شبیهساز رانندگی و ارزیابی سطح هوشیاری اندازهگیری شد.
نتایج نشان داد مصرف کوئتیاپین توانسته است کیفیت خواب را تا حدی بهبود دهد و تعداد وقفههای تنفسی در طول خواب را کاهش دهد. همچنین افرادی که این دارو را مصرف کرده بودند، مدت بیشتری خوابیدند و کمتر در طول شب از خواب بیدار شدند.
با این حال، بررسیهای دقیقتر نشان داد که این مزایا با پیامدهایی همراه بوده است. زمان واکنش افراد پس از مصرف دارو کندتر شد، میزان خطاهای ناشی از حواسپرتی افزایش یافت و کنترل آنها بر فرمان خودرو در آزمون شبیهسازی رانندگی ضعیفتر بود؛ عواملی که از شاخصهای مهم خطر تصادف به شمار میروند.
کریکت فوسکا، نویسنده اصلی این مطالعه، گفت نتایج به دست آمده نشان میدهد تصور رایج درباره بیخطر بودن دوزهای پایین کوئتیاپین برای کمک به خواب چندان دقیق نیست. او تاکید کرد که یکی از نگرانکنندهترین یافتههای این پژوهش آن بود که برخی شرکتکنندگان با وجود افت محسوس عملکرد، احساس خوابآلودگی شدیدی نداشتند و از کاهش توانایی خود آگاه نبودند.
محققان معتقدند این اختلاف میان احساس فرد و عملکرد واقعی او میتواند یک خطر جدی برای ایمنی ایجاد کند، بهویژه زمانی که افراد پس از مصرف دارو اقدام به رانندگی یا انجام فعالیتهای حساس کنند.
کارشناسان همچنین خواستار بازنگری در شیوه درمان اختلالات خواب شدهاند. به گفته آنها، به جای تکیه بر تجویز گسترده داروهای آرامبخش، باید علل اصلی مشکلات خواب در هر فرد شناسایی و درمانها به صورت شخصیسازیشده طراحی شود تا هم اثربخشی بیشتری داشته باشد و هم خطرات احتمالی کاهش یابد.
