رمضان و وارونگی ریتم خواب؛ اثری عمیق که کمتر دیده میشود
با آغاز ماه رمضان، تغییرات تنها به زمان خوردن و آشامیدن محدود نمیشود، بلکه یکی از منظمترین و حساسترین کارکردهای بدن یعنی خواب نیز دستخوش دگرگونی میشود.
فاصله میان افطار دیرهنگام و سحری پیش از طلوع آفتاب، برنامه روزانه افراد را تغییر میدهد و روزهداران را وارد تجربهای متفاوت از خواب میکند؛ تجربهای که شاید در ظاهر خستهکننده به نظر نرسد، اما میتواند آثار عمیقی بر جسم و ذهن بر جای بگذارد.
یک مطالعه تحلیلی تازه که نسخهای از آن در اختیار رسانهها قرار گرفته، این تغییر را از زاویهای علمی بررسی کرده و به این پرسش پاسخ داده است که روزهداری متناوب در ماه رمضان چه تأثیری بر مدت خواب شبانه و میزان خوابآلودگی روزانه دارد. پژوهشگران در این تحقیق که در نشریه علمی «خواب و تنفس» منتشر شده، از روش فراتحلیل بهره بردهاند؛ روشی دقیق که با گردآوری نتایج مطالعات متعدد، تصویری قابل اعتمادتر از اثر واقعی یک پدیده ارائه میدهد.
این تحلیل شامل ۲۴ مطالعه انجامشده در ۱۲ کشور مختلف بین سالهای ۲۰۰۱ تا ۲۰۱۹ بوده است. در مجموع ۶۴۶ فرد بزرگسال با میانگین سنی حدود ۲۴ سال در این پژوهشها شرکت داشتند که نزدیک به ۷۳ درصد آنان مرد بودند. نکته مهم آن است که الگوی خواب همین افراد پیش و در طول رمضان مقایسه شده و همین موضوع دقت نتایج را افزایش داده است.
نتایج نشان میدهد که در ماه رمضان، میانگین خواب شبانه به طور محسوسی کاهش مییابد. پیش از رمضان، شرکتکنندگان به طور متوسط حدود ۷.۲ ساعت در شب میخوابیدند، اما این میزان در طول ماه به حدود ۶.۴ ساعت کاهش پیدا کرده است. به بیان سادهتر، روزهداران به طور متوسط هر شب حدود ۱ ساعت از خواب خود را از دست میدهند؛ تغییری که اگرچه از نظر عددی کوچک به نظر میرسد، اما در بازهای ۳۰ روزه میتواند اهمیت فیزیولوژیک داشته باشد.
با این حال، کاهش مدت خواب لزوماً به افزایش شدید خوابآلودگی روزانه منجر نشده است. امتیاز میانگین شاخص خوابآلودگی از ۶.۱ پیش از رمضان به ۷ در این ماه رسیده که افزایشی اندک اما معنادار از نظر آماری است. پژوهشگران معتقدند بدن با بهرهگیری از چرتهای کوتاه یا کاهش سطح فعالیت بدنی در برخی ساعات، تا حدی با این کمبود سازگار میشود، هرچند ممکن است تمرکز و خلقوخو در کوتاهمدت تحت تأثیر قرار گیرد.
