مارهایی با گرسنگی خاموش؛ راز ژنتیکی بقا بدون غذا
پژوهشی تازه پرده از یکی از شگفتانگیزترین سازگاریهای زیستی در دنیای خزندگان برداشته است؛ اینکه چگونه برخی مارها و خزندگان میتوانند ماهها و حتی تا یک سال کامل بدون غذا زنده بمانند.
بر اساس این تحقیق، پاسخ در یک تغییر ژنتیکی نهفته است: از دست رفتن ژن تولیدکننده هورمون گرلین، هورمونی که در بیشتر جانوران نقش اصلی در ایجاد احساس گرسنگی دارد.
تاد کاستو، ژنومیست دانشگاه تگزاس، اگرچه در این پژوهش مشارکت نداشته، اما میگوید دادههای مرتبط با این موضوع مدتها در دسترس بودهاند و تنها تفسیر درست آنها مغفول مانده بود. گرلین که عمدتاً در معده تولید میشود، سیگنالی به مغز میفرستد تا بدن را برای غذا خوردن آماده کند و به همین دلیل به «هورمون گرسنگی» شهرت دارد. سالها تصور میشد که شناخت دقیق آن میتواند راهحلی برای درمان چاقی یا اختلالات متابولیک باشد، اما پیچیدگی عملکردش این امیدها را کمرنگ کرد.
در مطالعه جدید، پژوهشگران به جای تمرکز بر پستانداران، ژنوم ۱۱۲ گونه خزنده از جمله مارها، آفتابپرستها، لاکپشتها و آگاماها را بررسی کردند. نتایج نشان داد که ۳۲ گونه مار، ۴ گونه آفتابپرست و ۲ گونه آگاما تقریباً ژنهای مرتبط با تولید گرلین را از دست دادهاند. در برخی گونهها تنها بقایای ناقصی از این ژن دیده میشود و در برخی دیگر این ژن به طور کامل حذف شده یا آنقدر تغییر یافته که دیگر کارکردی ندارد.
این الگو نشان میدهد حذف گرلین در مسیر تکامل، چندین بار و به صورت مستقل رخ داده است. افزون بر این، این خزندگان آنزیمی به نام MBOAT4 را نیز ندارند که برای فعال شدن گرلین ضروری است؛ موضوعی که نشاندهنده یک دگرگونی عمیق متابولیکی است.
دانشمندان معتقدند این تغییر ژنتیکی نتیجه سازگاری با محیطهایی است که در آنها طعمه کمیاب و غیرقابل پیشبینی است. مارها برخلاف پستانداران، شکارچیانی کمینگر هستند و به جای جستوجوی فعال، با حداقل حرکت منتظر نزدیک شدن طعمه میمانند. برای چنین شیوهای، کاهش شدید مصرف انرژی در حالت استراحت حیاتی است؛ کاری که حذف گرلین به خوبی انجام میدهد.
این یافته نه تنها درک ما از متابولیسم خزندگان را دگرگون میکند، بلکه میتواند دریچهای تازه برای شناخت نقش واقعی گرلین در دیگر جانوران نیز بگشاید. مطالعه یادشده در مجله علمی Open Biology منتشر شده و به باور پژوهشگران، آغاز مسیری تازه در فهم سازوکارهای شگفتانگیز بقا در طبیعت است.
